INLEIDING

De IJsselVechtDelta is een eeuwenoude verzameling unieke en met elkaar verbonden gebieden in de delta van de IJssel en de Vecht. De gemeente Zwolle bouwt nu de crisis voorbij is, weer aan de laatste woonwijken van Stadshagen en legt daarbij ook een nieuw watersysteem aan. Vóór de crisis heeft ToekomstSterk in een integrale toekomstvisie op de inrichting van Stadshagen een watermachine gepresenteerd waarbij klimaatadaptatie, waterveiligheid, behoud van economische potentie van de omgeving, ecologie en autarkie van geheel Stadshagen centraal stonden.

Het innovatieve karakter in combinatie met gedeelde financiële voordelen, de nog geringe aandacht voor duurzaamheid en integraliteit en natuurlijk de enorme onzekerheid door de economische crisis stonden acceptatie van de watermachine 10 jaar geleden in de weg.

Nu is de crisis voorbij is wordt er weer vollop gebouwd aan Stadshagen. Ook de “mind set” van gemeenten en ontwikkelaars is veranderd. De urgentie om een toekomstbestendig watersysteem te ontwerpen voor heel Stadshagen en het feit dat de uitgangspunten van de watermachine zo sterk raken aan de nieuwe strategische opgaven van de gemeenten, circulaire economie en klimaatadaptatie, maken de vraag legitiem om ToekomstSterk te vragen om nogmaals naar het ontwerp van de watermachine te kijken. Daarnaast worden ook de voor en nadelen opnieuw op een rij gezet en wordt er met een frisse blik naar de werking van de watermachine en eventuele optimalisaties gekeken.

In de voor u liggende verkenning, presenteren we het resultaat. We hebben de watermachine van Stadshagen iets aangepast door hem uit te rusten met een schuif. De machine maakt van Stadshagen een waterrobuuste woonwijk waar extreme buien en droogte niet tot schade zullen leiden en waarbinnen de Kievitsbloem kan floreren.

Met de schuif als “regelknop” blijft de watermachine ook in verbinding staan met de Mastenbroekerpolder. De schuif bepaalt op ieder moment hoeveel water via het oppervlaktewater van de wetering afstroomt en via het grondwater in de ondergrond. Zo kunnen we de werking van de machine, zonder risico’s, goed leren kennen. Met de schuif kunnen we zonder risico’s zoveel mogelijk kansen van de watermachine verzilveren. Dit zijn kansen voor Stadshagen en de Mastenbroekerpolder.



KANSEN EN BEDREIGINGEN

Stadshagen watert af op de aangrenzende polder, het peil in de polder moet dus lager zijn dan het laagste peil in Stadshagen. Dit beperkt de kansen en de toekomst van de polder. In dit hoofstuk worden er enkele behandeld.

Verspilling

Het water in de Mastenbroekerpolder wordt beheerd door het Waterschap. Het peil wordt afgestemd op het gebruik in de polder en op de minimale benodigde hoogte om Stadshagen af te kunnen wateren (1,1 m – NAP). Kwalitatief hoogwaardig grondwater wordt weggepompt om het peil te kunnen hanteren in de polder. Potentieel drinkwater dat meer dan 1000 jaar oud is, wordt nu verspild. Om te ontwateren moet het peil in het oppervlaktewater worden verlaagd.



Bodemdaling

Veen dat eerst onder water lag komt nu boven water te liggen en gaat oxideren. Daardoor daalt de bodem en moet het peil nog verder worden verlaagd. Kortom: ‘We pompen ons naar beneden’.

Boeren en de polder

Boeren hebben het de laatste jaren niet makkelijk in Nederland, ook niet in de Mastenbroekerpolder. In de polder is vooral sprake van veeteelt. Regelgeving en businessmodellen maken het voor de boeren noodzaak om op te schalen. Het alternatief is zoeken naar verbreding of verdieping. Bij verbreding zoeken boeren naar aanvullende businesscases, bijvoorbeeld in recreatie. In de toekomst zouden dat ook watersysteemdiensten kunnen zijn zoals waterboeren, waterbergen, maar ook ecosysteemdiensten.

De ondergrond kan dus een aanvullende rol spelen bij verdieping en verbreding; Waterboeren, zandwinnen, recreatieplassen, waterbergen, enzovoort.

Waterveilig stadshagen

Stadshagen is onderdeel van de Mastenbroekerpolder. Dijkring 10 beschermt de polder en dus Stadshagen tegen overstromingen van de Vecht en de IJssel. Om de risico’s van overstromingen van dijkring 10 te beperken, moet de hele dijkring worden opgehoogd (reduceren van kans op doorbraak), of Stadshagen zijn eigen dijkring krijgen (reduceren van effect). De afhankelijkheid van het watersysteem van Stadshagen, van afvoer via de wetering naar de polder, staat het sluiten van een dijkring rondom Stadshagen in de weg.